Архіў пад адкрытым небам

Ведаеце што гэта? Вядома, могілкі. Месца, дзе проста пад нагамі ляжыць радавод, які толькі трэба унесці ў сямейнае дрэва. Аднак не ўсё так проста, вельмі часта не ўсе продкі пахаваныя на адных і тых жа могілках і не ўсе надпісы на помніках можна прачытаць праз 100 год.

Радуніца цяпер для мяне – гэта не толькі дзень, калі мы ідзем на могілкі паразмаўляць з тымі, хто сыйшой; гэта і нагода паразмаўляць пра іх з роднымі і суседзямі. Раней я не разумела, навошта рабіць фотаздымкі на могілках на Радуніцу. У маёй бабулі іх было некалькі, на кожным шмат людзей – дзеці, людзі сталага веку, сваякі і суседзі. А цяпер усё стала відавочна, гэта сапраўды дзень, калі сустракаеш тых, каго магчыма не бачыў год, а то і болей, і ні ў які іншы дзень ты іх не сустрэнеш. Гэта такі з’езд аднавяскоўцаў і нагода для фотасэсіі. Кожны год у гэты дзень мы праводзім у размовах побач з продкамі гадзіну і болей. Людзі абменьваюцца навінамі, узгадваюць тых, што сыйшоў нядаўна, распавядаюць сямейныя гісторыі. Вось ён гэты момант, калі трэба пераўтварыцца ў вушы і вочы, слухаць, запамінаць і занатоўваць.

Яшчэ ў такі дзень даследчык радаводу можа стаць мясцовай зоркай, якую ўсім прадстаўляюць і з якой раяцца. У мінулым годзе я ўзяла на могілкі ноўтбук – падумала, што лепей мець пад рукой усю назбіраную інфармацыю, калі нехта будзе мець пытанні – і не прагадала. Адзін з далёкіх сваякоў падыйшоў і стаў запытвацца што і як трэба рабіць, каб знайсці патрэбную інфармацыю. І тут я, як фокуснік, уключаю ноўт і даю яму дакладныя імёны і даты. Яму рэальна пашанцавала, што пашуковыя прозвішчы ў нас аднолькавыя і гэтыя імёны ў мяне былі выпісаныя. Вось так на роўным месцы зрабіла чалавека крыху больш шчаслівым.

Цяпер я таксама важу па вясковым могілкам сваіх стрыечных сясцёр і братоў, паказваючы, дзе якія сваякі ляжаць. І гэта толькі пачатак, яшчэ столькі можна зрабіць.

Напрыклад ёсць сайт Billion Graves (billiongraves.com), які дазваляе пераводзіць у лічбавы фармат інфармацыю пра могілкі і магілы. Працэс вельмі просты, але працаёмкі. Трэба скачаць на свой смартфон праграмку і праз яе рабіць фотаздымкі помнікаў. Калі робіцца здымак, то ў ім жа захоўваюцца геаграфічныя каардынаты і тым самым канкрэтная магіла пазначаецца на мапе. Можна таксама расшыфраваць надпіс на помніку і тады яго можна будзе ўжо шукаць у базе дадзеных на сайце billiongraves.com. Калі няма часу займацца расшыфроўкай, то можна толькі пададаваць помнікі і спадзявацца, што расшыфоўку зробіць нехта іншы. Толькі падумайце, калі нехта шукае канкрэтную магілу на могілках і яна пазначана ў дадзенай праграме, то вам нават пракладуць маршрут і вы не згубіцеся. Часам думаю, што было б крута знайсці мясцовых школьнікаў са смартфонамі і адправіцца на суботнік, каб перавесці ўсю інфармацыю ў лічбавы фармат…

Спадзяюся, што дадзены запіс натхніць каго-небудзь да больш уважлівага стаўлення да надпісаў на помніках. Я ж разумею, што ў мяне яшчэ наперадзе новыя адкрыцці і прынамсі трое іншых могілак на Барысаўшчыне, па якім трэба пахадзіць. Я ўжо не кажу пра Палессе, там яшчэ невядомая колькасць могілак, але гэта ўжо іншыя гісторыі.