Таямніца Неманіцы, альбо гісторыя пра сямейны хутар

Барысаўшчына – адзін з рэгіёнаў, які я даследую для сваёго сяменага дрэва. Мае продкі па бацькоўскай лініі жылі там на працягу як мінімум двух стагоддзяў. І хаця ў прынцыпе мне пашанцавала, што шмат якія дакументы захаваліся, я ўсё роўна сутыкаюся з тым, што нейкай інфармацыі не хапае. Вялікай дапамогай у пошуку мне сталі мае сваякі: дзядзі, цёці і іх кузэны блізкія і далёкія. Зусім нядаўна я падцвердзіла сваю тэорыю датычна дзявочага прозвішча маёй прабабулі.


Варвара Мацьвеева Лукашэвіч (1878-1962) з унучкай Клаўдзіяй

Але ўсё па парадку. Мая прабабуля Варвара нарадзілася на хутары, на хутары які заснавалі два браты недзе ў сярэдзіне 19 стагоддзя. Хутар называўся Купейка. Усё бы нічога, толькі на сучасных мапах гэтая назва не сустакаецца (хаця ёсць у даведніку Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь (Мінская вобласць) 2003 года, як страчаная назва). Таксама іншыя генеалагісты дапамаглі мне знайсці дзве ўзгадкі пра Купейкі ў спісе айконімаў Барысаўшчыны:

Купейка – вёска, зараз не існуе; знаходзілася ў кіламетры на паўднѐвы захад ад вёскі Ярцаўка
Купейка 2-я – вёска, зараз не існуе, знаходзілася на тэрыторыі сучаснага Мётчанскага с/с

(паводле “Гоман Барысаўшчыны” №12(93) за 2006 год, №1-2(94-95) за 2007 год з удакладненнямі)

З. Купейка на мапе 1869 года

Таму мая першапачатковая версія, што хутар мог быць побач з Млёхавам (адкуль паходзяць многія Барысаўскія Лукашэвічы) ці са Старабарысавам (дзе ў прабабулі была маёмасць), адпала. Наступнай задачай стала вызначыць, калі хутар існаваў і да якой царквы адносіўся (паколькі верагодна, што прабабуля была праваслаўнай). Гэта задача апынулася не самай лёгкай і дакладных адказаў усё яшчэ няма. Аднак метрычныя кнігі ў НГАБ і размовы з дзядзямі і цёцямі дапамагаюць, бо хто шукае, той знаходзіць.

Што тычыцца прыхода, па некаторых дадзеных гэта мусіла быць царква ў Лошніцы, але там Купейка не ўгадвалася ніводнага раза. Па адлегласці маглі таксама быць Глівін і Вяляцічы. Але праглядаючы метрычныя кнігі ўсіх трох цэркваў патрэбных запісаў я не знаходзіла: ні запіса аб шлюбе маіх прадзедаў Фёдара Антонава Лукашэвіча і Варвары Матфеевай недзе ў 1897-99 гг, ні запіса аб нараджэнні Варвары прыкладна ў 1878 годзе. Тры гады таму я нават зрабіла запыт ў НГАБ, каб мне зрабілі платны пошук, які таксама не даў вынікаў з-за адсутнасці дакументаў (хаця дадаў да спісу цэркваў Неманіцу).

Скажу шчыра, я была ў роспачы. Справа ў тым, што жаночая генеалогія ўскладняецца тым, што пасля шлюбу прозвішча жонкі традыцыйна мяняецца. Дакладна ж вызначыць дзявочае прозвішча можна толькі па запісе аб шлюбе, якога ў мяне не было. Я працягвала праглядаць запісы па Неманіцкай царкве і сустракала некалькі імёнаў, якія гучалі падобна да маёй прабабулі, сярод іх былі “Застенка Купейки Борисовскій мещанинъ Александръ Матфеевъ Лукашевичъ“, “заст. Купейки мещанка Елена Матфеева Лукашевичъ девица”, “мещанина города Борисова, проживающего на хуторе Купейка, Феодора Матфеева Лукашевича” і “Хутора Купейки Борисовскій мещанинъ Матфей Ивановъ Лукашевичъ“. А паколькі ў Купейцы ўсяго сутракалася толькі тры прозвішчы – Лукашэвіч, Адамейка і Бабіцкі – то выснова напрошвалася сама: Варвара была Лукашэвіч і да шлюба. А бацькам яе быў вышэй узгаданы Мафей Іванаў Лукашэвіч. Зрэшты гэтая версія і падцвердзілася пры далейшай размове са сваякамі, якія падцвердзілі, што Фёдар Матфееў і Варвара Матфеева былі роднымі братам і сястрой.

Вядома, вельмі хочацца падмацаваць гэтую інфармацыю архіўнымі дакументамі і надзею я не губляю. Ёсць яшчэ  фонд 111 па Неманіцкай царкве, а ў ім вопіс 1 справа 10 з дакументамі да “шлюбных вобшукаў” (тут магчыма будзе ўзгадка пра шлюб прадзедаў). Дадзеная справа пакуль расшыта і не выдаецца. Таксама ёсць ф. 136 воп. 22  справа 60 па Неманіцкай царкве з метрычнымі кнігамі за 1850-86 гг, якая ўжо некалькі год на рэстаўрацыі (а тут яшчэ застаецца надзея знайсці запіс аб нараджэнні Варвары). Зрэшты абодва запісы могуць апынуцца і ў зусім іншай царкве, так што пошук працягваецца.


Міжваенная мапа часткі Барысаўскага раёну, уключна з Лошніцай, Граблом, Вялікімі Негнавічамі, Ярцаўкамі, Неманіцай і Заваламі.

Што тычыцца датаў існавання хутара, то ўзнік ён недзе ў сярэдзіне 19 стагоддзя, а знік з прыходам калгасаў і калектывізацыі на тэрыторыі Ўсходняй Беларусі. Кажуць калісьці там таксама былі магільныя пліты, якія пасля зааралі. Нехта з жыхароў хутара пераехаў у Ярцаўкі, нехта ў суседнія вёскі.

А вечны спакой мой прапрадзед Матфей Іванаў Лукашэвіч знайшоў на могілках у суседняй вёсцы Завалы ва ўзросце 84 гадоў. Яго магіла захавалася, хоць і прайшло амаль сто гадоў (прапрадзед быў пахаваны прыкладна ў 1918 годзе). Калі я адкрыла для сябе гэты факт, гэта быў сапраўдны цуд. Ты прыходзіць да надмагілля і разумееш: тут ляжыць твой продак, ён бацька тваёй прабабулі, дзед тваёй бабулі, прадзед твайго бацькі… Такія моманты сапраўды натхняюць і даюць цярпення шукаць далей.

Напрыканцы гэтага аповяду дадам вось такі здымак:

Бацькі і сёстры Варвары

На ім сям’я, якая прыходзіцца роднымі маёй бабулі, адпаведна гэта нехта з Лукашэвічаў. Толькі я пакуль не магу дакладна сказаць, дзе хто. Так што не ўсе таямніцы яшчэ раскрыты і працяг будзе.

 

Такое цудоўнае прозвішча Хер

Я не жартую, што прозвішча цудоўнае і як мінімум адметнае, хаця ў Беларусі пэўна яно больш не існуе. Сапраўды чым правінілася прозвічша сугучнае з літарай стараславянскага алфавіта Хер? Ці літара і прозвішча вінаватыя, што сталі замяняльнікам іншага слова?

Мае сябры вельмі весела рагочуць, калі я ім апавядаю, што калі б не брат майго дзеда, які хацеў больш “простае” прозвішча, якое б яму не замінала ў прафесійным росце, то нарадзілася б я з прозвішчам Хер. Таццяна Хер – па-мойму нават цікава. Аднак жонка майго дзядзі аднойчы сказала, што замуж бы за яго с такім прозвішчам не пайшла. Вось такое сур’ёзнае і несур’ёзнае прозвішча.

Але ж па парадку. Усё 19 стагоддзе мае продкі жылі з гэтым прозвічшам і не ведалі клопату. І яны былі не адныя – больш за палову вёскі Вялікія Негнавічы (ў сённяшнім Барысаўскім раёне) мелі гэта прозвішча. У гэтай вёсцы прозвішча было распаўсюджанае, аднак мала дзе яшчэ сустракаецца, а таму яно і адметнае.

Пасля першай сусветнай вайны і рэвалюцыі ў Расійскай імперыі, пачаліся новыя працэсы ў грамадстве. Сяляне пачалі задумвацца аб змене прозвішчаў, каб лепш пасаваць да новых рэаліяў. Я не ведаю, ці жартавалі з прозвішча Хер у 19-м стагоддзі, але ў 20-м відавочна, што для брата майго дзеда яно было не зручным (аб прычынах застаецца здагадвацца). І вось старэйшы сын Стэфан майго прадзеда Аляксея ўгаворвае бацьку памяняць прозвішча. За новым прозвішчам далёка хадзіць не сталі: паколькі дзеда клікалі Аляксей, то і прозвішча ўзялі па вясковай традыцыі клікаць усю сям’ю паводле главы сям’і, то бок Аляксеевы. Так што калі мне кажуць, што Аляксееў прозвішча рускае, то я адказваю, што яно сапраўднае беларускае, толькі новатвор.

У нацыянальным гістарычным архіве я знайшла метрыку Стэфана сына Аляксея Хера за 1889 год, у якой ужо пазней было пазначана Барысаўскім ЗАГС аб змене прозвішча ягоным бацькам і адпаведна сынам. Цікава, што ў майго дзеда Васіля такога штампа ў метрычнай кнізе не стаіць (хіба было пазначана ў іншых дакументах, бо дзед нарадзіўся ў 1904 г. і на момант змены прозвішча не быў паўналетнім).


Прозвішча Хер зменена бацькам на Аляксееў у 1921 годзе.

Між тым прозвішча мянялі і шматлікія аднавяскоўцы. Таму мабыць ніводнага Хера ў выніку не засталося. Так адзін брат прадзеда змяніў прозвішча на Грозаў (гл. ніжэй), іншы – на Хораў. Яшчэ адзін сваяк стаў Яфімавым і г.д.

Я не пакідаю надзеі знайсці яшчэ якія-небудзь дакументальныя сведчанні аб змене прозвішча, бо пакуль вышэй пазначаны запіс – гэта адзінае, што я знайшла. Між іншым у той час пра змену прозвішча трэба было паведаміць у газеце. Такім чынам мне патрапілася на прасторах інтэрнэта вытрымка з невядомай газеты аб змене прозвішча брата майго прадзеда – Карпа Хера. На вялікі жаль, крыніцу дадзенай выявы я не занатавала, а адшукаць зноўку больш не магу. Магчыма ў мяне атрымаецца знайсці арыгінал газеты і таксама нататку пра майго прадзеда Аляксея.


Нататка ў газеце аб змене прозвішча Хер на Грозаў

Ёсць таксама кур’ёзныя гісторыі звязаныя з гэтым прозвішчам у нас час. Яго вельмі складана адшукаць у пашукавіках, бо замест прозвішча з’яўляецца шмат артыкулаў пра літару Х і замяняльнік ненарматыўнага слова. Складана, але магчыма. Адну вясёлую гісторыю апісаў на сваёй старонцы спадар Розенблюм, распавёўшы як доўга яму давялося спрачацца з мадэратарамі расійскага генеалагічнага партала, каб дадаць запіс аб беларускім партызане па прозвішчы Хер.

Сёння адным з галоўных герояў маёй нататкі быў Стэфан Аляксеевіч Аляксееў (н. Хер), які загінуў бяз вестак у час другой сусветнай вайны. Яго забралі нямецкія салдаты ў 1942 годзе і пра далейшы лёс ягоны і дзе знаходзіцца ягоная магіла ніхто ў сям’і не ведае. Ён быў партызанам, ён змагаўся і верыў у лепшую будучыню, як і усе мы. Ён застанецца ў нашай памяці і магчыма аднойчы здарыцца цуд і мы даведаемся, дзе і як ён знайшоў спакой.

А тым часам нашчадкі Хер працягваюць свой пошук, пішуць у блогах і абмяркоўваюць паходжанне прозвішча ў сацыяльных сетках. Таму працяг абавязкова будзе. Сачыце за абнаўленнямі 😉

Амаль лаціна-амерыканскі серыял са шчаслівым канцом

NB: Гэта беларуская версія папярэдняга допісу.

Самой не верыцца, што гэтая сямейная гісторыя была ў мяне перад вачыма ўжо некалькі год, а я дагэтуль не бачыла супадзенняў.

Яшчэ ў 2008 годзе я стварыла групу на Facebook для кожнага, што цікавіцца генеалагічнымі пошукамі па прозвішчы Барычэўскі. Заваўжыўшы, што шмат Барычэўскіх зарэгістраваныя менавіта там і паколькі гэта адной з маіх пашуковых прозвішчаў, я вырашыла паспрабаваць скарыстацца гэтай пляцоўкай. Сама група не вельмі вялікая, але вельмі каштоўная для мяне ў прыватнасці.

Са студзеня 2011 году я таксама рэгулярна працую з дакументамі ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі (дарэчы ў яго таксама ёсць старонка на Facebook). Такім чынам на сённяшні момант я праглядзела ўжо досыць шмат дакументаў і маю ўласныя нататкі датычна сваіх пашуковых прозвішчаў.

Вяртаючыся да непасрэдна гісторыя дадзенага допісу, я назірала за яднаннем розных Барычэўскіх адной лініі, якія зараз жывуць праз акіян і межы розных краінаў – і гэта адбывалася ў рэальным часе на Facebook. Гэтая сямейная лінія паходзіць ад двух братоў, якія эмігравалі з маленькай вёскі Кашара (тут мапа з некаторымі вёскамі, якія маюць дачыненне да прозвішча Барычэўскі) у Польшчу і Аргенціну (пазней пераязджаючы ў іншыя краіны). Асабіста, я шчыра лічыла, што дадзеная галіна дрэва Барычэўскіх не мае ніякага дачынення да маёй сям’і, паколькі мае продкі паходзяць з вёскі Дубай, тым не менш абедзве вёскі знаходзяцца ў Столінскім раёне.

Недзе тыдзень таму я праглядала абмеркавані ў групе і пераглядала свае запісы, і тут я зразумела, што магчыма ёсць сувязь паміж дзвюма лініямі – можа не кроўная, але прынамсі добрасуседская. Справа ў тым, што старэйшыя члены сям’і Барычэўскіх у Кашары ўсе мелі супольнае імя па бацьку – Самуілавіч. Згодна са звескамі нашчадкаў Самуіл прыехаў у Кашару з Пінска. Тым часам у Дубаі таксама быў адзін Самуіл. Нехта скажа, што заўчасна з’ядноўваць гэтых двух у аднаго, улічваючы, што імя магло быць распаўсюджаным і ў прынцыпе ў мяне амаль няма дадзеных па вёсцы Кашара… Вядома, але я думаю, што сувязь ёсць (прынамсі мне хочацца ў гэта верыць). Самуіл Мацьвеевіч Барычэўскі нарадзіўся каля 1860 года ў в. Плотніца. Мне гэта вядома з запісу аб яго вянчанні ў в. Дубенец 13 лютага 1881 года (жыхар Плотніцы ва ўзросце 21 года) з Ірынай Сямёнаўнай Давідоўскай з Дубая. З вялікай верагоднасцю бацькамі Самуіла былі Мацьвей Самуілаў Барычэўскі (нар. каля 1833 г. у Плотніцы) і Алена Фаміна Колб (нар. каля 1835 г. у Плотніцы). Мацьвей і Алена абвянчаліся ў Плотніцы 15 студзеня 1858 г.

Царква ў Дубенцы захоўвала метрычныя звесткі па Дубаі, а гэта мая першапачатковая пашуковая вёска. Так што я ведаю, што ў Самуіла і Алены было прынамсі чацьвёра дзяцей, якіх там хрысцілі: Параскевію ў 1882 г., Самуіла ў 1891 г., Максіма ў 1893 г. і яшчэ адну Параскевію ў 1895 г. У метрыках таксама пазначаюць месца рэгістрацыі бацькоў на той момант, так у 1882 г. гэта была Плотніца, у 1891 і 1893 гг. – Пінск, у 1895 г. – Дубай. Мяркую, што ў іх было болей дзяцей, але хрысцілі іх ў іншай царкве, магчыма ў Пінску ці Альшанах (дадзеныя па Кашары захоўваюцца ў гэтай царкве). Вядома, гэтую тэорыю трэба пазней правяраць у архіве.

Ірына, жонка Самуіла Мацьвеева Барычэўскага, нарадзілася ў Дубаі 24 красавіка 1864 года. Яе бацькамі былі Сымон (пазней узгадваецца як Сямён) Васіліеў Давідоўскі і Людзвіка Стэфанаўна (прозвішча не ведаю). Яна мела прынамсі двух братоў (Міхаіл нар. каля 1858 г. і быў сведкам на яе шлюбе, і Фёдар нар. у 1866 г.) і сястру (Зеновія нар. у 1864 г.). А вось тут на сцэну выходзіць мая сям’я. Мой прапрадзед Іосіф Барычэўскі быў хросным бацькам Ірыны, Зеновіі і Фёдара Давідоўскіх. А значыць ён быў ці сваяком бацькоў Ірыны, ці проста добрым сябрам.

На жаль Ірына памёрла ў досыць маладым узросце – 37 гадоў, яе не стала 25 сакавіка 1899 г. у Дубаі. Пэўна, што неўзабаве, як і большасць мужчын  таго часу, Самуіл ажаніўся зноў. І магчыма ён перасяліўся ў Кашару…

Ох і ах, альбо як Пінская шляхта не падзяліла вуллі ў 17 ст.

Па матчынай лініі шмат маіх продкаў належалі да пінскай шляхты. Магчыма таму твор Дуніна-Марцінкевіча з аднайменным назовам мне так блізкі і нібыта больш родны. І ў сямейных гісторыях я бачу нейкія паралелі з творам Дуніна-Марцінкевіча: і гонар, і складаны выбар годнага партнэра, і дробныя сваркі за маёмасць і шмат іншага…

Сярод прозвішчаў, якія сустракаюцца ў маім дрэве найчасцей ёсць Некрашэвічы, Барычэўскія і Вярэнічы. Шчыра кажучы, мне вельмі пашанцавала, што ўсе тры прозвічшы мелі справы ад дваранскім паходжанні ў Мінскім дваранскім дэпутацкім сходзе і захаваліся ў Нацыянальным гістарычным архіве ў фондзе 319. Яшчэ больш мне пашанцавала, што два прозвішчы пачытаюцца на літары Б і В, а адпаведна ўваходзяць у другі і трэці том Гербоўніка беларускай шляхты. Ну і нарэшце вялікі дзякуй спадару Анатолю Статкевічу-Чабаганаву за тое, што трэці том ягонай серыі кніг «Я — сын Ваш» распавядае пра «Некрашевічаў герба «Любіч». Літару Н у серыі Гербоўніка давялося б чакаць яшчэ доўга, а так ужо ёсць адзін надрукаваны вывад Некрашэвічаў (сямейнае дрэва да пачатку 19 ст.).

Аднак ёсць адна важная акалічнасць. Для таго, каб напоўніцу выкарыстаць існуючыя вывады, трэба самой шмат часу правесці ў архіве і даследваць гісторыю сям’і да пачатку 19 стагоддзя. Улічваючы “павольнае абслугоўванне радаводнікаў” і чэргі у гістарычным архіве, гэта справа гэта не аднаго году. Са згаданых прозвічаў на сённяшні дзень у мяне атрымалася з’яднаць толькі адну лінію Некрашэвічаў.

Атрымалася гэта так. Я неяк шукала ў інтэрнэце патрэбныя мне прозвішчы і напаткала запіс на адным з форумаў пра тое, што ёсць апрацаваны вывад Некрашэвічаў-Стахоўскіх. Гэта вывад ад 22.11.1802 года (Нацыянальны Гістарычны архіў Беларусі. Ф. 319 (Менскі дваранскі дэпутацкі сход), воп. 1, спр. 32а (дэкрэты вывадаў 1802 году, кн. 1), арк. 631-638адв). Цікава тое, што ў адрозненні ад вышэй згаданай серыі “Я – сын Ваш” і гісторыі Некрашэвічаў гэта іншая лінія (герб таксама Любіч). Але гэта менавіта тая лінія, якая была патрэбная мне. Ужо колькі разоў у думках, у размовах і зараз у блогу дзякую я Пятру Мацьвееву Некрашэвічу і ягонай жонцы (эх, жаночыя імёны вельмі складана аднаўляць на вялікі жаль) за тое, што ў 1771 годзе яны назвалі свайго сына і майго продка ў шостым пакаленні Яўменам. Нетыповае для вываду імя (яно было толькі адно такое) і дазволіла мне з’яднаць сваё дрэва з больш раннім.

Так што вось ён чароўны ланцуг імёнаў Некрашэвічаў праз стагоддзі: Фёкла (прабабуля) – Стэфан – Фёдар – Яўмен – Пётар – Мацьвей –  Андрэй – Багдан – Кірдзей – Ян/Іван – Багдан – Макей – Міхна – і Ян (нар. да 1554 г.)

Гэты прыклад з геалагічным форумам не раз натхняў мяне на далейшыя пошукі не толькі ў архівах, але і ў іншых крыніцах, то бок форумах, артыкулах і нават сацыяльных сетках. Не верыце? А вы паспрабуйце!

Вяртаючыся да загалоўку сённяшняй нататкі, распавяду пра сённяшні пошук на прасторах інтэрнэту. Зноўку шукала Некрашэвічаў і напаткала вось на другі выпуск Беларускага археаграфічнага штогодніка за 2001 год. Мяне зацікавіў артыкул ДАКУМЕНТАЛЬНЫЯ МАТЭРЫЯЛЫ XVI — ХVIII стст. У ФОНДАХ НАЦЫЯНАЛЬНАГА МУЗЕЯ ГІСТОРЫІ І КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ, аўтары спадар Г. М. Брэгер і спадарыня Л. А. Лінская (старонкі 105-120). Аўтары апісваюць дакумент №36, які “належыць да
архіва нейкага шляхціца з Пінскага павета (аколіца Плотніца)”. Цытую (стар. 117):

36. Квітацыйны ліст зямянаў ЯКМ* Пінскага пав. Стахоўскіх — Мікалая Андрэевіча Гацэвіча, Астафія Крыштафавіча і Аляксандра Грыгоравіча Зялевічаў-Вярэнічаў, Даніэля Андрэевіча Вярэніча, Аляксандра Фёдаравіча Комара, Лявона Васільевіча, Фёдара Мікалаевіча, Аляксандра Паўлавіча і Багдана Кірдэевіча Некрашэвічаў, з аднаго боку, і Філона Міхайлавіча Вабішчэвіча-Плотніцкага, з другога боку, аб пагадненні ў справе захопу Стахоўскімі ў сваёй Стахоўскай пушчы на ўрочышчу ў Забароўскай купе ў дворышчу Некрашэвіч вулляў з пчоламі і без пчолаў, якія належалі Плотніцкаму.Стахава, 28.02.1696.Польская мова, 2 арк. Пячатак няма.Подпісы: 1. Андрэй Юнкевіч-Плотніцкі; 2. Ян Комар; 3. Аляксандр Комар-Стахоўскі.

*NB: ЯКМ – Яго каралеўскай міласці

Ого! Вось пра што ты дбаў, Багдан Кірдзеявіч, мой прамы продак у 10-ым пакаленні. Справа падаецца не такая простая, калі столькі людзей задзенічана было. Пэўна шмат там было пчолаў… Трэба абавязкова азнаёміцца з гэным дакументам.

Гэтая сённяшняю знаходка мяне вельмі ўсцешыла і прымусіла задумацца пра тое, што яшчэ шмат архіваў, музеяў і бібліятэкаў, дзе захоўваецца мая гісторыя. А значыць шмат будзе і адкрыццяў.

Паход у нацыянальны гістарычны архіў

Мае стасункі з архівам складаныя: сёння я выходжу адтуль поўная энтузіазму і натхнення, а заўтра ў роспачы, што да выдачы наступных спраў трэба чакаць яшчэ тры тыдні. Так дарэчы і ўзнік гэты блог – часткова, каб запоўніць “радаводнай справай” дні паміж паходамі ў архіў. Але пошук у архіве насамрэч захапляе і нішто не параўнаецца з пачуццём, калі знаходзіш патрэбны дакументальны запіс і думкамі вяртаешся ў мінулае сваіх продкаў. Таксама, як адноўчы мне сказала супрацоўніца архіва, ніхто так не зацікаўлены ў дасканалым пошуку гісторыі тваёй сям’і, як ты сам.

Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі змяшчае тысячы дакументаў, якія могуць быць карысныя для генеалагічных пошукаў. На сайце архіва ёсць парады, якія могуць быць вельмі карысныя пачаткоўцам (гл. тут: niab.by/genealogy/). Звярніце ўвагу на даведнік па архіўных фондах, які дапаможа арыентавацца ў нумарах і змесце асобных фондаў.

Што трэба зрабіць перад пачаткам працы ў архіве:

– Сістэматызацыя існуючых дадзеных аб Вашых продках;

Перад паходам у архіў трэба ўзброіцца ўсёй магчымай інфармацыяй, якую Вы сабралі па сваім дрэве. Важна ведаць поўныя імёны, месцы нараджэння, веравызнанне (паколькі метрычныя кнігі вяліся пры храмах), даты нараджэння (ці прынамсі год).

Ужо на гэтай стадыі я пачала карыстацца вельмі зручнай праграмкай My Heritages Family Tree Builder (скачаць можна тут), яна даступная на рускай і англійскай мовах сярод шматлікіх іншых (беларускай версіі нажаль няма). Асноўная фунцыя, якая мне вельмі дапамагла, – гэта маляванне графікаў родзічаў і магчымасць уносіць дадзеныя па шматлікіх сем’ях. Так што вельмі раю.

Таксама я шмат працую з табліцамі (для прыкладу ў Excel). Я раблю асобны файл для кожнай метрычнай кнігі, з якой працую, а пасля ўношу дадзеныя ў Family Tree Builder.

– Вызначэнне асобаў, якіх шукаць першымі;

Варта ўсведамляць, што ў гістарычным архіве захоўваюцца дакументы да 1917 г. (у некаторых выпадках крыху пазней, напрыклад да 1920 г.). Адпаведна, каб распачаць пошук уласнай сямейнай гісторыі трэба мець імёны продкаў, якія нарадзіліся да гэтага году.

– Заява на дазвол працаваць у чытальнай зале архіва;

Архіў – бюракратычная ўстанова, у якой без дазволу і некалькіх подпісаў нельга нешта зрабіць. Перад пачаткам працы ў чытальнай зале трэба завітаць у архіў з заявай, каб атрымаць чытацкі білет, які трэба будзе штогод аднаўляць. У заяве пазначаюцца пашуковыя прозвішчы і іх дачыненне да Вас. Узор заявы тут.

– Вызначэнне царквы/рэлігійнай установы;

Будзьце гатовы, што сённяшняе тэрытарыяльная і парафіяльная дзяленне можа не супадаць з тым, што было ў мінулым і пазамінулым стагоддзям. Супрацоўнікі архіва могуць дапамагчы кансультацыяй, але трэба будзе зрабіць прынамсі аднаразовую аплату за гэтую паслугу. Мне асабіста такія кансультацыі дапамагалі слаба і да высноваў я прыходзіла сама. У чытальнай зале ёсць электронныя даведнікі, якія могуць дапамагчы. Ведаючы царкву ці іншую рэлігійную ўстанову пры дапамозе электроннага даведніка ў чытальнай зале можна праглядзець спіс захаваных справаў па дадзеным храме (ёсць падрабязный даведнік па метрычных кнігах, то бок па запісах ад нараджэнні, шлюбе ці смерці).

– Вопісы

У кожнага фонда ў архіве існуе адзін ці болей (у выпадку, калі фонд вялікі) вопіс. Вопіс – гэта пералік і апісанне усіх кніг, якія знаходзяцца на захаванні ў дадзеным фондзе. Па мноству фондаў выдрукаваныя вопісы ёсць у чытальнай зале і з імі можна азнаёміцца на месцы, каб вырашыць якую кнігу (справу) Вы жадаеце замовіць.

– Замова

Каб замовіць патрэбныя справы, трэба скарыстацца бланкам замоў. У ім трэба пазначыць тры лічбы: нумар фонду, нумар вопісу і нумар справы/кнігі. Пазначаецца пашуковае прозвішча і загалоўкі спраў. Звярніце ўвагу, што архіў ласкава праросіць нумарацыю распісываць у парадку павялічэння (для прыкладу справа 5 павінна быць пазначана раней за справу 10; вопіс 14 раней за 22 вопіс таго ж фонду). Некаторыя справы могуць быць даступныя толькі ў лічбавым фармаце, тады іх трэба замаўляць на асобным бланку. На асобным бланку раю рабіць і асабліва каштоўныя справы паколькі іх трэба здаваць праз пяць дзён пасля выдачы, а з іншымі справамі магчыма Вы захочаце папрацаваць даўжэй.

– Запасціся цярпеннем

Даследчыкі радаводу маюць права замовіць за раз толькі пяць спраў і новыя можна замаўляць толькі здаўшы папярэднія. Паколькі попыт на працу ў чытальнай зале сярод насельніцтва перавышае колькасць месцаў у чытальнай зале, то ёсць абмежаванне на максімальную колькасць заявак “радаводнікаў” на кожны дзень (восем, калі не памыляюся). У выніку на сённяшні дзень чарга на выдачу складае 2-3 тыдні.

Так што поспехаў у пошуках!

P.S. Буду рада адказаць на пытанні ў каментарах.