Шлях праз вайну

Даўно збіралася напісаць пра другую сусветную вайну ў жыцці маіх двух дзядоў. Але ўсё адкладала паколькі тэма вайны нават праз дзесяцігоддзі застаецца балючай, асабліва калі нават сёння ў свеце працягваюцца ўзброенныя канфлікты.

Нагодай сённяшняга допісу стаў паход у Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны (дзе дарэчы кожны першы аўторак месяца бясплатны ўваход). Апошні раз у музеі ВАВ я была яшчэ ў старым будынку недзе ў 2004 годзе і мне было цікава паглядзець, што змянілася. Таксама (пра гэта ніжэй) я адшукала некаторыя факты пра франтавыя гісторыі сваіх дзядоў і мне было цікава паглядзець на экспанаты так ці інакш звязаныя з імі.

Мая кузіна ўлетку параіла мне пашукаць нашых дзядоў на сайце http://podvignaroda.mil.ru/. Як апынулася, гэта вельмі карысны рэсурс, які дазваляе знайсці ўзнагароды родных і паказвае копіі дакументаў, пра якія я нават і не марыла. Раю шукаць адразу праз пашыраны пошук асобаў, каб не праглядаць сотні падобных людзей з такім жа прозвішчам. Калі не атрымоўваецца знайсці з першага разу, спрабуйце замяніць пэўныя літары ці задаць меньш параметраў. Натуральна і для генеалагічных пошукаў можа прыдасца.

Вынікам майго пошуку сталі два дакументы, якія крыху распавядаюць за што абодва маіх дзеда атрымалі медалі.

Мой дзед Васіль быў з Барысаўшчыны, з Усходняй Беларусі і ўдзельнічаў у вызваленні Польшчы. На момант прызыву яму было 40 гадоў. Вось запіс пра ягоны медаль.

Дзед Васіль

НАГРАДНОЙ ЛИСТ – медаль “ЗА БОЕВЫЕ ЗАСЛУГИ”

“Красноармеец АЛЕКСЕЕВ Василий Алексеевич, будучи стрелком 494 стрелкового полка 134[не зусім разборліва] стрелковой дивизии 3-го Белорусского фронта, принимал активное участие в боях с немецкими захватчиками и в бою под г. Сувалки /Польша/ 24 августа 1944 года был тяжело ранен в правую голень и бедро. В результате ранения имеет: правая нога ограничиное в движении [правапіс арыгінала захаваны]. За …[неразборліва] участие на фронте Отечественной войны и полученное тяжелое ранение достоин награждения медалью “ЗА БОЕВЫЕ ЗАСЛУГИ””

Я з дзяцінства памятаю шыльду на доме дзеда, на якой было напісана нешта кшталту “У гэтым доме жыве ветэран ВАВ”. Дзеда не стала ў 1986, а шыльда ўсё яшчэ вісіць на ўваходзе, толькі літары больш не чытаюцца – час зрабіў сваю справу. Аднак мы, унукі, маем шанец зазірнуць адным вокам у гэты год вайны праз якую ён шоў з ліпеня 1944 па сакавік 1945. Тры тыдні на вайне і цяжкое раненне ў баях на чужыне за тое, каб ворагі адступалі, вайна скончылася. А ў выніку і мірнае жыццё, і ён сам вярнуліся ў родную вёску.

Мой дзед Стэфан быў са Століншчыны, з Заходняй Беларусі і ўдзельнічаў у баях пад Будапештам. На момант наступлення на Будапешт яму было 35 гадоў. Вось запіс пра ягоны медаль.

Дзед Стэфан

3 Укр. фронт

секретно

экз. №1

ПРИКАЗ

по 1073 стрелковому Львовскому полку 316 стрелковой Темрюкской Краснознаменной дивизии.

15 января 1945 года №010/Н Действующая Армия.

НАГРАЖДАЮ:

МЕДАЛЬЮ ЗА ОТВАГУ

3. Наводчика противотанкового ружья взвода противотанковых ружей 1го стрелкового батальена красноармейца БАРИЧЕВСКОГО Степана Александровича за то, что он 25.11.1944 года в бою за селом Сигетсент-Миклош южнее города Будапешта 15 километров, огнем из своего ружья подавил огонь трех пулеметов немцев.

Я знайшла гэтую вёску пад будапештам, там вялікікая колькасць вайсковых магіл салдат Чырвонай арміі. Мой дзед мог застацца там, калі яго кантузіў выбухнуўшы снарад. Дзякуючы нейкаму санітару, які здагадаўся праверыць ягоны пульс, калі дзеда ўжо неслі як нежывога, дзед застаўся жыць і вярнуўся дадому.

Сёння ў музеі мы з мамай знайшлі два проціватанкавых адназарадных ружжы, адно сістэмы Дзехцярова, другое сістэмы Сіманава. Не ведаю, якім карыстаўся мой дзед, але адназначна пачынаеш па іншаму глядзець на экспанаты музея.

Я ўпэўнена, што абодвум дзядам-сялянам было страшна выкарыстоўваць зброю супраць няхай і ворагаў, але людзей. І гэта думка не дае мне спакою. Гэта такі нялёгкі выбар і такі вялікі цяжар. Вайна скалечыла іх целы, але яна таксама іх змяніла назаўсёды.

Гэта гісторыя не толькі двух асобных мужных людзей, уся гісторыя складаецца з такіх малых прыватных гісторый. Каштоўны кожны чалавек. Таму вельмі важна вырашаць любыя канфлікты да таго як яны ўзнікнуць і без зброі.

Шукайце свае гісторыі, абмяркоўвайце іх са сваякамі і распавядайце сваім дзецям.

Амаль лаціна-амерыканскі серыял са шчаслівым канцом

NB: Гэта беларуская версія папярэдняга допісу.

Самой не верыцца, што гэтая сямейная гісторыя была ў мяне перад вачыма ўжо некалькі год, а я дагэтуль не бачыла супадзенняў.

Яшчэ ў 2008 годзе я стварыла групу на Facebook для кожнага, што цікавіцца генеалагічнымі пошукамі па прозвішчы Барычэўскі. Заваўжыўшы, што шмат Барычэўскіх зарэгістраваныя менавіта там і паколькі гэта адной з маіх пашуковых прозвішчаў, я вырашыла паспрабаваць скарыстацца гэтай пляцоўкай. Сама група не вельмі вялікая, але вельмі каштоўная для мяне ў прыватнасці.

Са студзеня 2011 году я таксама рэгулярна працую з дакументамі ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі (дарэчы ў яго таксама ёсць старонка на Facebook). Такім чынам на сённяшні момант я праглядзела ўжо досыць шмат дакументаў і маю ўласныя нататкі датычна сваіх пашуковых прозвішчаў.

Вяртаючыся да непасрэдна гісторыя дадзенага допісу, я назірала за яднаннем розных Барычэўскіх адной лініі, якія зараз жывуць праз акіян і межы розных краінаў – і гэта адбывалася ў рэальным часе на Facebook. Гэтая сямейная лінія паходзіць ад двух братоў, якія эмігравалі з маленькай вёскі Кашара (тут мапа з некаторымі вёскамі, якія маюць дачыненне да прозвішча Барычэўскі) у Польшчу і Аргенціну (пазней пераязджаючы ў іншыя краіны). Асабіста, я шчыра лічыла, што дадзеная галіна дрэва Барычэўскіх не мае ніякага дачынення да маёй сям’і, паколькі мае продкі паходзяць з вёскі Дубай, тым не менш абедзве вёскі знаходзяцца ў Столінскім раёне.

Недзе тыдзень таму я праглядала абмеркавані ў групе і пераглядала свае запісы, і тут я зразумела, што магчыма ёсць сувязь паміж дзвюма лініямі – можа не кроўная, але прынамсі добрасуседская. Справа ў тым, што старэйшыя члены сям’і Барычэўскіх у Кашары ўсе мелі супольнае імя па бацьку – Самуілавіч. Згодна са звескамі нашчадкаў Самуіл прыехаў у Кашару з Пінска. Тым часам у Дубаі таксама быў адзін Самуіл. Нехта скажа, што заўчасна з’ядноўваць гэтых двух у аднаго, улічваючы, што імя магло быць распаўсюджаным і ў прынцыпе ў мяне амаль няма дадзеных па вёсцы Кашара… Вядома, але я думаю, што сувязь ёсць (прынамсі мне хочацца ў гэта верыць). Самуіл Мацьвеевіч Барычэўскі нарадзіўся каля 1860 года ў в. Плотніца. Мне гэта вядома з запісу аб яго вянчанні ў в. Дубенец 13 лютага 1881 года (жыхар Плотніцы ва ўзросце 21 года) з Ірынай Сямёнаўнай Давідоўскай з Дубая. З вялікай верагоднасцю бацькамі Самуіла былі Мацьвей Самуілаў Барычэўскі (нар. каля 1833 г. у Плотніцы) і Алена Фаміна Колб (нар. каля 1835 г. у Плотніцы). Мацьвей і Алена абвянчаліся ў Плотніцы 15 студзеня 1858 г.

Царква ў Дубенцы захоўвала метрычныя звесткі па Дубаі, а гэта мая першапачатковая пашуковая вёска. Так што я ведаю, што ў Самуіла і Алены было прынамсі чацьвёра дзяцей, якіх там хрысцілі: Параскевію ў 1882 г., Самуіла ў 1891 г., Максіма ў 1893 г. і яшчэ адну Параскевію ў 1895 г. У метрыках таксама пазначаюць месца рэгістрацыі бацькоў на той момант, так у 1882 г. гэта была Плотніца, у 1891 і 1893 гг. – Пінск, у 1895 г. – Дубай. Мяркую, што ў іх было болей дзяцей, але хрысцілі іх ў іншай царкве, магчыма ў Пінску ці Альшанах (дадзеныя па Кашары захоўваюцца ў гэтай царкве). Вядома, гэтую тэорыю трэба пазней правяраць у архіве.

Ірына, жонка Самуіла Мацьвеева Барычэўскага, нарадзілася ў Дубаі 24 красавіка 1864 года. Яе бацькамі былі Сымон (пазней узгадваецца як Сямён) Васіліеў Давідоўскі і Людзвіка Стэфанаўна (прозвішча не ведаю). Яна мела прынамсі двух братоў (Міхаіл нар. каля 1858 г. і быў сведкам на яе шлюбе, і Фёдар нар. у 1866 г.) і сястру (Зеновія нар. у 1864 г.). А вось тут на сцэну выходзіць мая сям’я. Мой прапрадзед Іосіф Барычэўскі быў хросным бацькам Ірыны, Зеновіі і Фёдара Давідоўскіх. А значыць ён быў ці сваяком бацькоў Ірыны, ці проста добрым сябрам.

На жаль Ірына памёрла ў досыць маладым узросце – 37 гадоў, яе не стала 25 сакавіка 1899 г. у Дубаі. Пэўна, што неўзабаве, як і большасць мужчын  таго часу, Самуіл ажаніўся зноў. І магчыма ён перасяліўся ў Кашару…

Ох і ах, альбо як Пінская шляхта не падзяліла вуллі ў 17 ст.

Па матчынай лініі шмат маіх продкаў належалі да пінскай шляхты. Магчыма таму твор Дуніна-Марцінкевіча з аднайменным назовам мне так блізкі і нібыта больш родны. І ў сямейных гісторыях я бачу нейкія паралелі з творам Дуніна-Марцінкевіча: і гонар, і складаны выбар годнага партнэра, і дробныя сваркі за маёмасць і шмат іншага…

Сярод прозвішчаў, якія сустракаюцца ў маім дрэве найчасцей ёсць Некрашэвічы, Барычэўскія і Вярэнічы. Шчыра кажучы, мне вельмі пашанцавала, што ўсе тры прозвічшы мелі справы ад дваранскім паходжанні ў Мінскім дваранскім дэпутацкім сходзе і захаваліся ў Нацыянальным гістарычным архіве ў фондзе 319. Яшчэ больш мне пашанцавала, што два прозвішчы пачытаюцца на літары Б і В, а адпаведна ўваходзяць у другі і трэці том Гербоўніка беларускай шляхты. Ну і нарэшце вялікі дзякуй спадару Анатолю Статкевічу-Чабаганаву за тое, што трэці том ягонай серыі кніг «Я — сын Ваш» распавядае пра «Некрашевічаў герба «Любіч». Літару Н у серыі Гербоўніка давялося б чакаць яшчэ доўга, а так ужо ёсць адзін надрукаваны вывад Некрашэвічаў (сямейнае дрэва да пачатку 19 ст.).

Аднак ёсць адна важная акалічнасць. Для таго, каб напоўніцу выкарыстаць існуючыя вывады, трэба самой шмат часу правесці ў архіве і даследваць гісторыю сям’і да пачатку 19 стагоддзя. Улічваючы “павольнае абслугоўванне радаводнікаў” і чэргі у гістарычным архіве, гэта справа гэта не аднаго году. Са згаданых прозвічаў на сённяшні дзень у мяне атрымалася з’яднаць толькі адну лінію Некрашэвічаў.

Атрымалася гэта так. Я неяк шукала ў інтэрнэце патрэбныя мне прозвішчы і напаткала запіс на адным з форумаў пра тое, што ёсць апрацаваны вывад Некрашэвічаў-Стахоўскіх. Гэта вывад ад 22.11.1802 года (Нацыянальны Гістарычны архіў Беларусі. Ф. 319 (Менскі дваранскі дэпутацкі сход), воп. 1, спр. 32а (дэкрэты вывадаў 1802 году, кн. 1), арк. 631-638адв). Цікава тое, што ў адрозненні ад вышэй згаданай серыі “Я – сын Ваш” і гісторыі Некрашэвічаў гэта іншая лінія (герб таксама Любіч). Але гэта менавіта тая лінія, якая была патрэбная мне. Ужо колькі разоў у думках, у размовах і зараз у блогу дзякую я Пятру Мацьвееву Некрашэвічу і ягонай жонцы (эх, жаночыя імёны вельмі складана аднаўляць на вялікі жаль) за тое, што ў 1771 годзе яны назвалі свайго сына і майго продка ў шостым пакаленні Яўменам. Нетыповае для вываду імя (яно было толькі адно такое) і дазволіла мне з’яднаць сваё дрэва з больш раннім.

Так што вось ён чароўны ланцуг імёнаў Некрашэвічаў праз стагоддзі: Фёкла (прабабуля) – Стэфан – Фёдар – Яўмен – Пётар – Мацьвей –  Андрэй – Багдан – Кірдзей – Ян/Іван – Багдан – Макей – Міхна – і Ян (нар. да 1554 г.)

Гэты прыклад з геалагічным форумам не раз натхняў мяне на далейшыя пошукі не толькі ў архівах, але і ў іншых крыніцах, то бок форумах, артыкулах і нават сацыяльных сетках. Не верыце? А вы паспрабуйце!

Вяртаючыся да загалоўку сённяшняй нататкі, распавяду пра сённяшні пошук на прасторах інтэрнэту. Зноўку шукала Некрашэвічаў і напаткала вось на другі выпуск Беларускага археаграфічнага штогодніка за 2001 год. Мяне зацікавіў артыкул ДАКУМЕНТАЛЬНЫЯ МАТЭРЫЯЛЫ XVI — ХVIII стст. У ФОНДАХ НАЦЫЯНАЛЬНАГА МУЗЕЯ ГІСТОРЫІ І КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ, аўтары спадар Г. М. Брэгер і спадарыня Л. А. Лінская (старонкі 105-120). Аўтары апісваюць дакумент №36, які “належыць да
архіва нейкага шляхціца з Пінскага павета (аколіца Плотніца)”. Цытую (стар. 117):

36. Квітацыйны ліст зямянаў ЯКМ* Пінскага пав. Стахоўскіх — Мікалая Андрэевіча Гацэвіча, Астафія Крыштафавіча і Аляксандра Грыгоравіча Зялевічаў-Вярэнічаў, Даніэля Андрэевіча Вярэніча, Аляксандра Фёдаравіча Комара, Лявона Васільевіча, Фёдара Мікалаевіча, Аляксандра Паўлавіча і Багдана Кірдэевіча Некрашэвічаў, з аднаго боку, і Філона Міхайлавіча Вабішчэвіча-Плотніцкага, з другога боку, аб пагадненні ў справе захопу Стахоўскімі ў сваёй Стахоўскай пушчы на ўрочышчу ў Забароўскай купе ў дворышчу Некрашэвіч вулляў з пчоламі і без пчолаў, якія належалі Плотніцкаму.Стахава, 28.02.1696.Польская мова, 2 арк. Пячатак няма.Подпісы: 1. Андрэй Юнкевіч-Плотніцкі; 2. Ян Комар; 3. Аляксандр Комар-Стахоўскі.

*NB: ЯКМ – Яго каралеўскай міласці

Ого! Вось пра што ты дбаў, Багдан Кірдзеявіч, мой прамы продак у 10-ым пакаленні. Справа падаецца не такая простая, калі столькі людзей задзенічана было. Пэўна шмат там было пчолаў… Трэба абавязкова азнаёміцца з гэным дакументам.

Гэтая сённяшняю знаходка мяне вельмі ўсцешыла і прымусіла задумацца пра тое, што яшчэ шмат архіваў, музеяў і бібліятэкаў, дзе захоўваецца мая гісторыя. А значыць шмат будзе і адкрыццяў.