Амаль лаціна-амерыканскі серыял са шчаслівым канцом

NB: Гэта беларуская версія папярэдняга допісу.

Самой не верыцца, што гэтая сямейная гісторыя была ў мяне перад вачыма ўжо некалькі год, а я дагэтуль не бачыла супадзенняў.

Яшчэ ў 2008 годзе я стварыла групу на Facebook для кожнага, што цікавіцца генеалагічнымі пошукамі па прозвішчы Барычэўскі. Заваўжыўшы, што шмат Барычэўскіх зарэгістраваныя менавіта там і паколькі гэта адной з маіх пашуковых прозвішчаў, я вырашыла паспрабаваць скарыстацца гэтай пляцоўкай. Сама група не вельмі вялікая, але вельмі каштоўная для мяне ў прыватнасці.

Са студзеня 2011 году я таксама рэгулярна працую з дакументамі ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі (дарэчы ў яго таксама ёсць старонка на Facebook). Такім чынам на сённяшні момант я праглядзела ўжо досыць шмат дакументаў і маю ўласныя нататкі датычна сваіх пашуковых прозвішчаў.

Вяртаючыся да непасрэдна гісторыя дадзенага допісу, я назірала за яднаннем розных Барычэўскіх адной лініі, якія зараз жывуць праз акіян і межы розных краінаў – і гэта адбывалася ў рэальным часе на Facebook. Гэтая сямейная лінія паходзіць ад двух братоў, якія эмігравалі з маленькай вёскі Кашара (тут мапа з некаторымі вёскамі, якія маюць дачыненне да прозвішча Барычэўскі) у Польшчу і Аргенціну (пазней пераязджаючы ў іншыя краіны). Асабіста, я шчыра лічыла, што дадзеная галіна дрэва Барычэўскіх не мае ніякага дачынення да маёй сям’і, паколькі мае продкі паходзяць з вёскі Дубай, тым не менш абедзве вёскі знаходзяцца ў Столінскім раёне.

Недзе тыдзень таму я праглядала абмеркавані ў групе і пераглядала свае запісы, і тут я зразумела, што магчыма ёсць сувязь паміж дзвюма лініямі – можа не кроўная, але прынамсі добрасуседская. Справа ў тым, што старэйшыя члены сям’і Барычэўскіх у Кашары ўсе мелі супольнае імя па бацьку – Самуілавіч. Згодна са звескамі нашчадкаў Самуіл прыехаў у Кашару з Пінска. Тым часам у Дубаі таксама быў адзін Самуіл. Нехта скажа, што заўчасна з’ядноўваць гэтых двух у аднаго, улічваючы, што імя магло быць распаўсюджаным і ў прынцыпе ў мяне амаль няма дадзеных па вёсцы Кашара… Вядома, але я думаю, што сувязь ёсць (прынамсі мне хочацца ў гэта верыць). Самуіл Мацьвеевіч Барычэўскі нарадзіўся каля 1860 года ў в. Плотніца. Мне гэта вядома з запісу аб яго вянчанні ў в. Дубенец 13 лютага 1881 года (жыхар Плотніцы ва ўзросце 21 года) з Ірынай Сямёнаўнай Давідоўскай з Дубая. З вялікай верагоднасцю бацькамі Самуіла былі Мацьвей Самуілаў Барычэўскі (нар. каля 1833 г. у Плотніцы) і Алена Фаміна Колб (нар. каля 1835 г. у Плотніцы). Мацьвей і Алена абвянчаліся ў Плотніцы 15 студзеня 1858 г.

Царква ў Дубенцы захоўвала метрычныя звесткі па Дубаі, а гэта мая першапачатковая пашуковая вёска. Так што я ведаю, што ў Самуіла і Алены было прынамсі чацьвёра дзяцей, якіх там хрысцілі: Параскевію ў 1882 г., Самуіла ў 1891 г., Максіма ў 1893 г. і яшчэ адну Параскевію ў 1895 г. У метрыках таксама пазначаюць месца рэгістрацыі бацькоў на той момант, так у 1882 г. гэта была Плотніца, у 1891 і 1893 гг. – Пінск, у 1895 г. – Дубай. Мяркую, што ў іх было болей дзяцей, але хрысцілі іх ў іншай царкве, магчыма ў Пінску ці Альшанах (дадзеныя па Кашары захоўваюцца ў гэтай царкве). Вядома, гэтую тэорыю трэба пазней правяраць у архіве.

Ірына, жонка Самуіла Мацьвеева Барычэўскага, нарадзілася ў Дубаі 24 красавіка 1864 года. Яе бацькамі былі Сымон (пазней узгадваецца як Сямён) Васіліеў Давідоўскі і Людзвіка Стэфанаўна (прозвішча не ведаю). Яна мела прынамсі двух братоў (Міхаіл нар. каля 1858 г. і быў сведкам на яе шлюбе, і Фёдар нар. у 1866 г.) і сястру (Зеновія нар. у 1864 г.). А вось тут на сцэну выходзіць мая сям’я. Мой прапрадзед Іосіф Барычэўскі быў хросным бацькам Ірыны, Зеновіі і Фёдара Давідоўскіх. А значыць ён быў ці сваяком бацькоў Ірыны, ці проста добрым сябрам.

На жаль Ірына памёрла ў досыць маладым узросце – 37 гадоў, яе не стала 25 сакавіка 1899 г. у Дубаі. Пэўна, што неўзабаве, як і большасць мужчын  таго часу, Самуіл ажаніўся зноў. І магчыма ён перасяліўся ў Кашару…

Almost a Latin American soap opera with a happy-end

I can’t believe this family story was in front of my eyes for some years already and I have not put it together before.

Back in 2008 I have created a group on Facebook for everyone interested in researching family name Barycheuski (or in Polish spelling Boryczewski, in Russian Borichevsky). I’ve noticed that there are many people with this name on Facebook and since it was one of my primary researched Family names I gave it a try. It’s not a big group, but very precious to my heart.

Since January 2011 I have regularly working in the National  Historical Archives of Belarus (also on Facebook by the way). So I have seen many documents by now and I have my notes relating to the family names I research.

Long story short, I have observed several lines of the same family reuniting across the ocean and the borders of different countries – live and on Facebook. This reunion traced back to two brothers Boryczewski who had emigrated from a small village Kašara (see map with some villages linked to Barycheuski family) to Poland and Argentina (spreading across the globe afterwards). Personally, I really thought that this line had nothing to do with mine, since my grandparents came from a different village, namely Dubaj, both in Stolin district of Brest region in Belarus though.

A week ago when looking through the communication of the group and checking my notes, I have realised that we might have a link; it might not be a close family relation, but definitely one of the good neighbours. All the “older” family members in Kašara had one common patronimic name and were sons of Samuil (or Samuel), according to the family knowledge he came from Pinsk. Meanwhile, there was one Samuil in Dubaj too. One would say, it is possibly a common name and I really don’t have the records for Kašara village which I didn’t research for the earlier period to “merge” these two… Well, it is true, but still the link is there (at least I hope so). This Samuil son of Matfei was born around 1860 in Plotnica. I know it from the record of Samuil getting married on 13 Feb 1881 (being 21 y.o. and from Plotnica) in Dubieniec with Irina Davidouskaya, daughter of Simon Davidouski from Dubaj. I am pretty sure that Samuil’s parents were Matfei son of Samuil (one more Samuil) Barycheuski (born around 1833 in Plotnica) and Elena daughter of Foma Kolb (born around 1835 in Plotnica). Matfei and Elena got married in Plotnica on 15 Jan 1858.

Dubieniec is the church were all records for Dubaj were kept and this is my primary researched church as well. Therefore I know that Samuil and Irina had four kids baptised there: Paraskevia in 1882, Samuil in 1891, Maksim in 1893 and another Paraskevia in 1895. The records also give a name of the current residence village, thus in 1882 it was Plotnica, in 1891 and 1893 – Pinsk, and in 1895 – Dubaj. I am quite sure that this couple had more children, but they were baptised somewhere else, possibly in Pinsk and maybe in Aĺmany (church records for Kašara were kept there). This theory has to be verified in the archives then.

Irina, the wife of Samuil son of Matfei Barycheuski was born in Dubaj on 24 Apr 1864. Her parents were Simon (later written as Siemion) son of Vasil Davidouski and Ludvika daughter of Stefan (family name unknown). She had at least three siblings (brother Michail (around 1858) who was her witness at the wedding; sister Zenovia (1864) and brother Feodor (1866)). And here my family comes into play. My great-great-grandfather Iosif (or Joseph) son of Michail Barycheuski was a godfather for Irina, Zenovia and Feodor Davidouskaya/-ski. That means that either Iosif was related to the parents of Irina or just was a really good friend.

Unfortunately, Irina died quite young, it was in Dubaj on 26 Mar 1899 and she was 37 y.o. Most likely Samuil had remarried shortly after as many men of that time would do. And possibly he ended up in Kašara…

Ох і ах, альбо як Пінская шляхта не падзяліла вуллі ў 17 ст.

Па матчынай лініі шмат маіх продкаў належалі да пінскай шляхты. Магчыма таму твор Дуніна-Марцінкевіча з аднайменным назовам мне так блізкі і нібыта больш родны. І ў сямейных гісторыях я бачу нейкія паралелі з творам Дуніна-Марцінкевіча: і гонар, і складаны выбар годнага партнэра, і дробныя сваркі за маёмасць і шмат іншага…

Сярод прозвішчаў, якія сустракаюцца ў маім дрэве найчасцей ёсць Некрашэвічы, Барычэўскія і Вярэнічы. Шчыра кажучы, мне вельмі пашанцавала, што ўсе тры прозвічшы мелі справы ад дваранскім паходжанні ў Мінскім дваранскім дэпутацкім сходзе і захаваліся ў Нацыянальным гістарычным архіве ў фондзе 319. Яшчэ больш мне пашанцавала, што два прозвішчы пачытаюцца на літары Б і В, а адпаведна ўваходзяць у другі і трэці том Гербоўніка беларускай шляхты. Ну і нарэшце вялікі дзякуй спадару Анатолю Статкевічу-Чабаганаву за тое, што трэці том ягонай серыі кніг «Я — сын Ваш» распавядае пра «Некрашевічаў герба «Любіч». Літару Н у серыі Гербоўніка давялося б чакаць яшчэ доўга, а так ужо ёсць адзін надрукаваны вывад Некрашэвічаў (сямейнае дрэва да пачатку 19 ст.).

Аднак ёсць адна важная акалічнасць. Для таго, каб напоўніцу выкарыстаць існуючыя вывады, трэба самой шмат часу правесці ў архіве і даследваць гісторыю сям’і да пачатку 19 стагоддзя. Улічваючы “павольнае абслугоўванне радаводнікаў” і чэргі у гістарычным архіве, гэта справа гэта не аднаго году. Са згаданых прозвічаў на сённяшні дзень у мяне атрымалася з’яднаць толькі адну лінію Некрашэвічаў.

Атрымалася гэта так. Я неяк шукала ў інтэрнэце патрэбныя мне прозвішчы і напаткала запіс на адным з форумаў пра тое, што ёсць апрацаваны вывад Некрашэвічаў-Стахоўскіх. Гэта вывад ад 22.11.1802 года (Нацыянальны Гістарычны архіў Беларусі. Ф. 319 (Менскі дваранскі дэпутацкі сход), воп. 1, спр. 32а (дэкрэты вывадаў 1802 году, кн. 1), арк. 631-638адв). Цікава тое, што ў адрозненні ад вышэй згаданай серыі “Я – сын Ваш” і гісторыі Некрашэвічаў гэта іншая лінія (герб таксама Любіч). Але гэта менавіта тая лінія, якая была патрэбная мне. Ужо колькі разоў у думках, у размовах і зараз у блогу дзякую я Пятру Мацьвееву Некрашэвічу і ягонай жонцы (эх, жаночыя імёны вельмі складана аднаўляць на вялікі жаль) за тое, што ў 1771 годзе яны назвалі свайго сына і майго продка ў шостым пакаленні Яўменам. Нетыповае для вываду імя (яно было толькі адно такое) і дазволіла мне з’яднаць сваё дрэва з больш раннім.

Так што вось ён чароўны ланцуг імёнаў Некрашэвічаў праз стагоддзі: Фёкла (прабабуля) – Стэфан – Фёдар – Яўмен – Пётар – Мацьвей –  Андрэй – Багдан – Кірдзей – Ян/Іван – Багдан – Макей – Міхна – і Ян (нар. да 1554 г.)

Гэты прыклад з геалагічным форумам не раз натхняў мяне на далейшыя пошукі не толькі ў архівах, але і ў іншых крыніцах, то бок форумах, артыкулах і нават сацыяльных сетках. Не верыце? А вы паспрабуйце!

Вяртаючыся да загалоўку сённяшняй нататкі, распавяду пра сённяшні пошук на прасторах інтэрнэту. Зноўку шукала Некрашэвічаў і напаткала вось на другі выпуск Беларускага археаграфічнага штогодніка за 2001 год. Мяне зацікавіў артыкул ДАКУМЕНТАЛЬНЫЯ МАТЭРЫЯЛЫ XVI — ХVIII стст. У ФОНДАХ НАЦЫЯНАЛЬНАГА МУЗЕЯ ГІСТОРЫІ І КУЛЬТУРЫ БЕЛАРУСІ, аўтары спадар Г. М. Брэгер і спадарыня Л. А. Лінская (старонкі 105-120). Аўтары апісваюць дакумент №36, які “належыць да
архіва нейкага шляхціца з Пінскага павета (аколіца Плотніца)”. Цытую (стар. 117):

36. Квітацыйны ліст зямянаў ЯКМ* Пінскага пав. Стахоўскіх — Мікалая Андрэевіча Гацэвіча, Астафія Крыштафавіча і Аляксандра Грыгоравіча Зялевічаў-Вярэнічаў, Даніэля Андрэевіча Вярэніча, Аляксандра Фёдаравіча Комара, Лявона Васільевіча, Фёдара Мікалаевіча, Аляксандра Паўлавіча і Багдана Кірдэевіча Некрашэвічаў, з аднаго боку, і Філона Міхайлавіча Вабішчэвіча-Плотніцкага, з другога боку, аб пагадненні ў справе захопу Стахоўскімі ў сваёй Стахоўскай пушчы на ўрочышчу ў Забароўскай купе ў дворышчу Некрашэвіч вулляў з пчоламі і без пчолаў, якія належалі Плотніцкаму.Стахава, 28.02.1696.Польская мова, 2 арк. Пячатак няма.Подпісы: 1. Андрэй Юнкевіч-Плотніцкі; 2. Ян Комар; 3. Аляксандр Комар-Стахоўскі.

*NB: ЯКМ – Яго каралеўскай міласці

Ого! Вось пра што ты дбаў, Багдан Кірдзеявіч, мой прамы продак у 10-ым пакаленні. Справа падаецца не такая простая, калі столькі людзей задзенічана было. Пэўна шмат там было пчолаў… Трэба абавязкова азнаёміцца з гэным дакументам.

Гэтая сённяшняю знаходка мяне вельмі ўсцешыла і прымусіла задумацца пра тое, што яшчэ шмат архіваў, музеяў і бібліятэкаў, дзе захоўваецца мая гісторыя. А значыць шмат будзе і адкрыццяў.

Гербоўнік беларускай шляхты, літара В

Гербоўнік беларускай шляхты, літары А, Б і В

Учора ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі адбылася прэзентацыя трэцяга тома “Гербоўніка беларускай шляхты” на літару В. Падзея знакавая, бо з моманту, калі быў выдадзены папярэдні том, прайшло ўжо сем год. Выдавецтва “Беларусь” выпусціла наклад у 700 асобнікаў, і кніга ўжо ёсць у кнігарнях. Для параўнання першы том выйшаў накладам у 150 і другі ў 300 асобнікаў, абодва папярэднія выданні ўжо немагчыма знайці ў кнігарнях, але можна было пабачыць на прэзентацыі і патрымаць у руках.

Дарэчы, трэці том можна таксама набыць у архіве за 177600 Br (плюс 5000 камісіі пры аплаце ў Белінвестбанку ці 15000 у іншых банках). Кошт меншы чым у кнігарнях, але трэба аплаціць квітанцыю ў банку і толькі тады можна прыдбаць кнігу. 700 асобнікаў не так шмат, так што варта паспяшацца.

Вяртаючыся да прэзентацыі гербоўніка: учора было шмат цікавых размоўваў і гісторыяў, якія сягаюць у пачатак дзевя ностых, калі пачалася праца над дадзенай серыяй. Натуральна, хочацца, каб новыя тамы выходзілі штогод, а не раз у пяць-сем год. Аўтары тома паабяцалі, што будуць намагацца змяніць дадзены трэнд і выдаваць новыя тамы раз на два гады. Так што чакаем наступную літару ў 2016 годзе.

Гербоўнік беларускай шляхты, Т3
Трэці том гербоўніка

 

Цікава, што кірылічнай літары В пашанцавала быць у пачатку алфавіта і яна з’явілася ў трэцім томе. Шляхецкія роды на літару V ці W звычайна з’яўляюцца ў друку аднымі з апошніх ці ўвогуле не з’яўляюцца. Так што беларускім даследчыкам пашанцавала ў пэўным сэнсе, асабліва калі сярод іх продкаў ёсць шляхцічы з прозвічшам на літару В.

Мне таксама пашанцавала (пра гэта напішу асобна), а Вам?

Паход у нацыянальны гістарычны архіў

Мае стасункі з архівам складаныя: сёння я выходжу адтуль поўная энтузіазму і натхнення, а заўтра ў роспачы, што да выдачы наступных спраў трэба чакаць яшчэ тры тыдні. Так дарэчы і ўзнік гэты блог – часткова, каб запоўніць “радаводнай справай” дні паміж паходамі ў архіў. Але пошук у архіве насамрэч захапляе і нішто не параўнаецца з пачуццём, калі знаходзіш патрэбны дакументальны запіс і думкамі вяртаешся ў мінулае сваіх продкаў. Таксама, як адноўчы мне сказала супрацоўніца архіва, ніхто так не зацікаўлены ў дасканалым пошуку гісторыі тваёй сям’і, як ты сам.

Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі змяшчае тысячы дакументаў, якія могуць быць карысныя для генеалагічных пошукаў. На сайце архіва ёсць парады, якія могуць быць вельмі карысныя пачаткоўцам (гл. тут: niab.by/genealogy/). Звярніце ўвагу на даведнік па архіўных фондах, які дапаможа арыентавацца ў нумарах і змесце асобных фондаў.

Што трэба зрабіць перад пачаткам працы ў архіве:

– Сістэматызацыя існуючых дадзеных аб Вашых продках;

Перад паходам у архіў трэба ўзброіцца ўсёй магчымай інфармацыяй, якую Вы сабралі па сваім дрэве. Важна ведаць поўныя імёны, месцы нараджэння, веравызнанне (паколькі метрычныя кнігі вяліся пры храмах), даты нараджэння (ці прынамсі год).

Ужо на гэтай стадыі я пачала карыстацца вельмі зручнай праграмкай My Heritages Family Tree Builder (скачаць можна тут), яна даступная на рускай і англійскай мовах сярод шматлікіх іншых (беларускай версіі нажаль няма). Асноўная фунцыя, якая мне вельмі дапамагла, – гэта маляванне графікаў родзічаў і магчымасць уносіць дадзеныя па шматлікіх сем’ях. Так што вельмі раю.

Таксама я шмат працую з табліцамі (для прыкладу ў Excel). Я раблю асобны файл для кожнай метрычнай кнігі, з якой працую, а пасля ўношу дадзеныя ў Family Tree Builder.

– Вызначэнне асобаў, якіх шукаць першымі;

Варта ўсведамляць, што ў гістарычным архіве захоўваюцца дакументы да 1917 г. (у некаторых выпадках крыху пазней, напрыклад да 1920 г.). Адпаведна, каб распачаць пошук уласнай сямейнай гісторыі трэба мець імёны продкаў, якія нарадзіліся да гэтага году.

– Заява на дазвол працаваць у чытальнай зале архіва;

Архіў – бюракратычная ўстанова, у якой без дазволу і некалькіх подпісаў нельга нешта зрабіць. Перад пачаткам працы ў чытальнай зале трэба завітаць у архіў з заявай, каб атрымаць чытацкі білет, які трэба будзе штогод аднаўляць. У заяве пазначаюцца пашуковыя прозвішчы і іх дачыненне да Вас. Узор заявы тут.

– Вызначэнне царквы/рэлігійнай установы;

Будзьце гатовы, што сённяшняе тэрытарыяльная і парафіяльная дзяленне можа не супадаць з тым, што было ў мінулым і пазамінулым стагоддзям. Супрацоўнікі архіва могуць дапамагчы кансультацыяй, але трэба будзе зрабіць прынамсі аднаразовую аплату за гэтую паслугу. Мне асабіста такія кансультацыі дапамагалі слаба і да высноваў я прыходзіла сама. У чытальнай зале ёсць электронныя даведнікі, якія могуць дапамагчы. Ведаючы царкву ці іншую рэлігійную ўстанову пры дапамозе электроннага даведніка ў чытальнай зале можна праглядзець спіс захаваных справаў па дадзеным храме (ёсць падрабязный даведнік па метрычных кнігах, то бок па запісах ад нараджэнні, шлюбе ці смерці).

– Вопісы

У кожнага фонда ў архіве існуе адзін ці болей (у выпадку, калі фонд вялікі) вопіс. Вопіс – гэта пералік і апісанне усіх кніг, якія знаходзяцца на захаванні ў дадзеным фондзе. Па мноству фондаў выдрукаваныя вопісы ёсць у чытальнай зале і з імі можна азнаёміцца на месцы, каб вырашыць якую кнігу (справу) Вы жадаеце замовіць.

– Замова

Каб замовіць патрэбныя справы, трэба скарыстацца бланкам замоў. У ім трэба пазначыць тры лічбы: нумар фонду, нумар вопісу і нумар справы/кнігі. Пазначаецца пашуковае прозвішча і загалоўкі спраў. Звярніце ўвагу, што архіў ласкава праросіць нумарацыю распісываць у парадку павялічэння (для прыкладу справа 5 павінна быць пазначана раней за справу 10; вопіс 14 раней за 22 вопіс таго ж фонду). Некаторыя справы могуць быць даступныя толькі ў лічбавым фармаце, тады іх трэба замаўляць на асобным бланку. На асобным бланку раю рабіць і асабліва каштоўныя справы паколькі іх трэба здаваць праз пяць дзён пасля выдачы, а з іншымі справамі магчыма Вы захочаце папрацаваць даўжэй.

– Запасціся цярпеннем

Даследчыкі радаводу маюць права замовіць за раз толькі пяць спраў і новыя можна замаўляць толькі здаўшы папярэднія. Паколькі попыт на працу ў чытальнай зале сярод насельніцтва перавышае колькасць месцаў у чытальнай зале, то ёсць абмежаванне на максімальную колькасць заявак “радаводнікаў” на кожны дзень (восем, калі не памыляюся). У выніку на сённяшні дзень чарга на выдачу складае 2-3 тыдні.

Так што поспехаў у пошуках!

P.S. Буду рада адказаць на пытанні ў каментарах.

Як думаеш, хто ты? Альбо Who do you think you are?

Шэраг аднайменных перадачаў транслюецца ў ЗША, Вялікабрытаніі і Канадзе (дастаткова на YouTube.com увесці назву перадачы і можна пабачыць шмат выпускаў, што праўда, на арыгінале, то бок па-англійску). Для беларускіх гледачоў пэўна будуць цікавыя выпускі з акторамі, якія маюць так ці інакш “беларускі” ці “ліцьвінскі” след. У такім выпадку вельмі раю паглядзець выпускі з Дэвідам Сушэ, вядомым за сваю ролю Пуаро, і Лізай Кудроў, якая здымалася ў серыяле Friends.

Кадр з перадачы з Лізай Кудроў у вёсцы Ільля

Увогуле ўсе перадачы вельмі цікавыя і мяне асабіста вельмі натхняюць на пошук гісторый кожнага з маіх продкаў. Пасля прагляду кожнай серыі я задаю сабе пытанне: “А ці добра я ведаю, якім быў лёс кожнай маёй бабулі, маіх дзядоў і прадзедаў?” І праўда ў тым, что я ведаю вельмі мала… Канешне я ведаю нейкія галоўныя факты з жыцця маіх дзядоў (хаця і з прабеламі – пра гэта ў іншых допісах), але ўжо на адзін крок далей інфармацыі зусім мала. І вельмі важна менавіта зараз распытаць усіх тых, хто меў шанец з імі паразмаўляць, а менавіта бацькі, іх браты і сёстры у першую чаргу; а таксама суседзі, сваякі…

Вось толькі некалькі пытанняў, якія я сабе задаю: Чаму мой прадзед памёр так рана? Хто ў сям’і быў высокім і чый “высокі” ген у мяне і маіх кузэнаў? Якім было жыццё падчас Першай сусветнай вайны ці падчас другой? Што стаіць за медалямі маіх дзядоў? Ад чаго паміралі дзеці? Якія мары былі ў маіх продкаў і якія здзейсніліся?

Столькі рэальных і эмацыйных гісторый жыве ў памяці людзей, якія ніводны дакумент не здольны данесці. Размаўляйце са сваімі роднымі, абмяроўвайце і запамінайце.